Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF
11 sierpnia 2017

Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu

Problem chorób odkleszczowych nie jest błahą sprawą. Zachorowania na KZM i boreliozę pociągają za sobą poważne konsekwencje dla zdrowia. Równie niebezpieczne jest zaniechanie bądź niepodjęcie leczenia. 

Borelioza z Lyme jest bakteryjną odzwierzęcą chorobą zakaźną wywoływaną przez różne genotypy krętków Borrelia. Zakażenie przenoszone jest przez wektory, w tym przypadku kleszcze grupy Ixodes. Zakażony kleszcz żywiąc się krwią swojego żywiciela przekazuje mu krętki; sam również zakaża się w ten sposób. Do zakażenia żywiciela kleszcza, w tym również człowieka, dochodzi na skutek przedostania się bakterii do ustroju. W trakcie żerowania liczba bakterii w jelicie kleszcza gwałtownie wzrasta, po czym w pewnym momencie kleszcz wydala te bakterie „wstrzykując” je żywicielowi.

Zachorowanie na boreliozę, w zależności od tego, jaki układ krętki zaatakują, może przybierać wiele postaci. W klasycznej boreliozie skórnej zauważymy bardzo charakterystyczną zmianę pod postacią rumienia wędrującego (EM, erythema migrans), który pojawia się najwcześniej 7 – 10 dni po ukłuciu przez kleszcza. Rumień w następnych dniach i tygodniach przybiera formę powiększającej się plamy o kolorze czerwonym lub sinoczerwonym. Często do rumienia dołączają się ogólne objawy, takie jak zmęczenie, osłabienie, bóle głowy i mięśni, sztywność karku, gorączka.  Taki obraz kliniczny pozwala na rozpoznanie boreliozy skórnej. Tylko w tym przypadku badania krwi w kierunku boreliozy nie są konieczne, w innych postaciach potwierdzenie laboratoryjne jest niezbędne do postawienia diagnozy. Jedną z tych postaci jest zanikowe zapalenie skóry (ACA, acrodermatitis chronica atrophicans), które ma charakter przewlekły. Objawia się ono opuchlizną, niebieskoczerwonymi lub czerwonymi zmianami na skórze, które przeistaczają się w zmiany zanikowe. Zmianom tym współtowarzyszy ból, świąd, owrzodzenie i przeczulica. ACA może również zająć kości i nerwy umiejscowione pod skórą zmienioną chorobowo. U 1% chorych, zwykle u dzieci, możliwe jest wystąpienie nacieczenia skóry, tzw. lymphocytoma. Zmianę tę wyróżnia umiejscowienie - najczęściej na małżowinie usznej. Jeśli pacjent doświadcza symptomów pochodzących z układu nerwowego to możemy mówić o neuroboreliozie. Najczęściej przybiera ona postać zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych i/lub zapalenia mózgu, zapalenia nerwów z porażeniem lub zapalenia korzeniowo – nerwowego. Jeśli objawy neuroboreliozy utrzymują się przez dłuższy okres czasu mogą prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń i zmian nerwów. Podczas gdy chory uskarża się na nawracające zapalenia stawów kolanowych, rzadziej łokciowych skokowych i biodrowych, to mamy do czynienia z boreliozą układu stawowego. Powracające obrzęki stawów są symptomem cechującym tę postać boreliozy z Lyme. W przypadku zaniedbania leczenia dojść może do deformacji chrząstek i kości, przerostu maziówki i odkładania się włóknika. Z kolei borelioza układu krążenia manifestuje się zaburzeniami przewodnictwa i rytmu serca oraz zapaleniem wsierdzia i osierdzia.

Nieleczona choroba może prowadzić do nieodwracalnych zmian i uszkodzeń w organizmie człowieka, zatem ważne jest by nie ignorować objawów i szybko na nie reagować.

Do laboratoryjnego potwierdzenia rozpoznania wykorzystuje się dwuetapową diagnostykę serologiczną. W pierwszej fazie do oznaczenie miana przeciwciał stosuje się metodę immunoenzymatyczną (ELISA). Badanie można wykonać zarówno z krwi, płynu mózgowo – rdzeniowego (w diagnostyce neuroboreliozy) jak i płynu stawowego (diagnostyka boreliozy stawowej). Jeżeli w teście ELISA uzyskany wynik jest dodatni lub wątpliwie dodatni, to należy powtórzyć badania. W drugim etapie wykorzystuje się metodę Western Blot.

Ponieważ borelioza jest chorobą o etiologii bakteryjnej można ją skutecznie leczyć antybiotykami. Do najczęściej wybieranych należą doksycyklina, amoksycylina, cefuroksym, cefotaksym, ceftriakson, azytromycyna i penicylina.

Zapobieganie boreliozie jest bardzo ograniczone i sprowadza się do stosowania repelentów, noszenia odpowiedniej odzieży podczas wycieczek do lasu i innych miejsc, w których występują kleszcze, dokładnego oglądania ciała po powrocie do domu oraz szybkiego usuwania kleszczy. Brak jest szczepionki przeciwko boreliozie.

Inną równie groźną chorobą jest kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), które przenoszone jest nie tylko przez kleszcze, ale również i drogą pokarmową. Produkty, których spożycie może być ryzykowne to nieprzegotowane mleko i niepasteryzowane przetwory mleczne pochodzące od zakażonych zwierząt. Czas wylęgania wirusa wynosi 4 – 28 dni (najczęściej 7 – 14 dni) po ukłuciu przez kleszcza. Dla infekcji szerzących się wraz z pokarmem czas wylęgania nie jest określony.

Zachorowanie na KZM wymaga potwierdzenia badaniami laboratoryjnymi gdyż jego przebieg i objawy przypominają inne neuroinfekcje. W zdecydowanej większości zakażeń – 80%, choroba ma przebieg dwuetapowy. U 30% osób, które miały kontakt z wirusem KZM pojawią się objawy. W pierwszej fazie, trwającej od 2 do 10 dni, występują objawy grypopodobne. Po bezobjawowym, 1 -7 dniowym okresie, u 40% osób rozpoczyna się drugi etap choroby. Cechuje się on pojawieniem gorączki, bólami głowy, ogólnym rozbiciem. Zwykle drugi etap przebiega pod postacią zapalenia opon mózgowo – rdzeniowych. Czasem zdarza się, że przebieg KZM jest cięższyi dochodzi do porażenia splotów barkowych, nerwów czaszkowych lub zapalenia mózgu. U 25 – 45% chorych występują trwające wiele lat powikłania, m.in. bóle głowy, zaburzenia koncentracji i procesów poznawczych, porażenie kończyn i inne zaburzenia neurologiczne. Śmiertelność z powodu KZM nie przekracza 2%.

W trakcie diagnostyki, poza objawami klinicznymi, ważne jest potwierdzenie laboratoryjne. W tym celu bada się obecność przeciwciał IgM i IgG we krwi i/lub płynie mózgowo – rdzeniowym. Najczęstszymi metodami badań są testy ELISA, testy immunofluorescencji i test zahamowania hemaglutynacji.

Ponieważ KZM jest chorobą wirusową brak jest swoistego leczenia. Terapia ogranicza się do leczenia objawów.

Zakażeniom wirusem kleszczowego zapalenia mózgu można zapobiegać stosując szczepienie ochronne. Na rynku są dostępne dwie szczepionki, cechujące się bardzo wysoką skuteczności i bezpieczeństwem dla pacjenta. Oba preparaty zawierają zabite wirusy i mogą być nimi szczepione osoby z zaburzeniami odporności. Obecnie podstawowy schemat szczepienia przeciwko KZM składa się z 3 dawek. Następnie, co 3 – 5 lat powinno się doszczepiać dawką przypominającą. Należy również stosować się do takich samych zasad jak przy zapobieganiu boreliozie.

Jak zatem widać problem chorób odkleszczowych nie jest błahą sprawą. Zachorowanie na KZM i boreliozę pociągają za sobą poważne konsekwencje dla zdrowia. Równie niebezpieczne jest zaniechanie bądź niepodjęcie leczenia. Biorąc pod uwagę powyżej przytoczone informacje oraz wzrastającą liczbę zachorowań na boreliozę i KZM, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w m. st. Warszawie wyszedł z inicjatywą przeprowadzenia akcji edukacyjnej dla mieszkańców miasta Warszawy. Pierwsza tego typu aktywność miała miejsce 29.07.2017 r. na niedawno otwartych Bulwarach Wiślanych. Pracownicy Sekcji Zwalczania Chorób Zakaźnych oraz Promocji Zdrowia prowadzili punkt poradnictwa dotyczący chorób odkleszczowych. Zaoferowali osobom odwiedzającym Bulwary swoją fachową wiedzę oraz materiały edukacyjne. Na młodszych czekał ciekawy film o kleszczach oraz tematyczny kącik z kolorowankami. Ku naszej uciesze, punkt poradnictwa cieszył się bardzo dużym zainteresowaniem, szczególnie pośród rodzin z dziećmi, osób aktywnie spędzających czas wolny oraz osób starszych. Zainteresowani głównie dopytywali o sposoby zapobiegania boreliozie i KZM, objawy oraz przebieg obu chorób, a także o to jak bezpiecznie i skutecznie usuwać kleszcze. Padło też wiele pytań o babeszjozę oraz o sposoby chronienia przed kleszczami swoich czworonożnych przyjaciół. Wiele osób też chętnie dzieliło się swoimi doświadczeniami związanymi z zachorowaniem i/lub ukłuciami przez kleszcze.
Mając na uwadze tak spore zainteresowanie warszawiaków poruszonym tematem, narastający problem występowania kleszczy oraz wyższą zapadalność na choroby przenoszone przez kleszcze niezbędny jest rozwój oraz dalsze przeprowadzanie tego typu akcji.